• bijbeluitleg

De Leviet in Rechters 19: bad-guy of good-guy?

Niet iedereen blijkt zich te kunnen vinden in mijn uitleg van de omstreden geschiedenis in Rechters 19. Sterker nog, een gemeente liet afgelopen week weten mij niet meer uit te nodigen als spreker. Hoe kan ik het nu opnemen voor de Leviet die zijn vrouw naar buiten duwt? Valt er echt een positieve les over gastvrijheid te leren uit deze gruwelijke geschiedenis?

Ruben Hadders

Toegegeven, Rechters 19 blijkt in de praktijk een van de meest uitdagende teksten voor bijbeluitleggers. Ik las in een thesis hierover: “its presence in biblical canon is not only puzzling, but also intimidating for anyone to tackle not only on a Sunday morning, but also within the walls of academia, as well as the larger communities of faith”. Het is dus nog niet zo eenvoudig om te begrijpen wat hier gebeurt. De interpretaties die ik hierover gelezen heb, lopen nogal uiteen. Toch is een ding duidelijk: er is hier sprake van een grove schending van de gastvrijheid.

Maar hoe moeten we nu precies het gedrag van die Leviet verklaren? Hij duwt immers zijn eigen bijvrouw naar buiten, die vervolgens de hele nacht tot stervens toe wordt verkracht. Daarmee voorkwam hij weliswaar dat de dochter van de gastheer het slachtoffer zou worden, maar waarom ging hij het gevecht niet aan? Of bood hij zichzelf niet aan? Het ‘tuig’ van Gibea wilden immers hem hebben? Waarom beschermde hij zijn vrouw niet? Is deze Leviet niet gewoon een verschrikkelijke lafaard?

Het zijn begrijpelijke vragen. Ik zou mij echt niet kunnen voorstellen dat ik mijn vrouw naar buiten zou duwen in zo’n situatie. Maar ons eigen voorstellingsvermogen kan natuurlijk geen basis zijn voor een gedegen exegese. Ik ben ervan overtuigd dat het bestuderen en begrijpen van de historische – en dus ook culturele – context noodzakelijk is om het handelen van deze Leviet te begrijpen. Daarom maakte ik, voor de gemeente die zo’n moeite had met mijn uitspraken, een profielschets van deze Leviet door alle handelingen van hem in Rechters 19 bij langs te gaan. Hieronder mijn bevindingen. Nu zal ik niet beweren het definitieve antwoord te hebben – het blijft een lastig hoofdstuk – maar misschien helpt het bij het begrijpen van deze geschiedenis.

Het profiel van de Leviet in Rechters 19

VersBeschrijvingMijn commentaar
3Hij reist zijn bijvrouw achterna “om naar haar hart te spreken en haar weer terug te halen”.Een uitdrukking van genegenheid.
4-9Hij drinkt en eet met zijn schoonvader en laat zich overhalen 3 dagen te blijven.1) De schoonvader heeft een goede relatie met de Leviet, hij was “blij hem te ontmoeten” (vs.3).

2) Het samen eten en drinken drukt eveneens een goede relatie uit; in de bijbelse cultuur geldt dit als uiting van vrede.
3) Zowel de Leviet als de schoonvader bewijzen elkaar eer door de gastvrijheid te respecteren en het maximale te doen voor de ander.

10Hij vertrekt met zijn bijvrouw.De Leviet is 5 dagen gebleven (vs.8), wat relatief lang is en opnieuw de goede relatie weerspiegelt.
11-12Hij komt aan bij Jebus, maar wil vertrekken tot aan Gibea.Hoewel “de dag al ver was gevorderd” (vs.11), kiest de Leviet ervoor om niet naar Jebus te gaan: dit is een “vreemde stad”(vs.12) met vijandig volk. Hij hecht dus waarde aan Israël.
15Hij gaat op het plein in de stad zitten.De Leviet heeft gastvrijheid gezocht, maar niet gevonden.
18Hij ontmoet een oude man uit Efraïm en legt uit dat hij op doorreis is naar Efraïm, zijn woonplaats.De Leviet vermeld in het gesprek dat hij “op weg is naar het huis van de Heere” (vs.18). Hij is dus godgericht.
19Hij vertelt de oude man genoeg voedsel te hebben voor de dieren. Ook is er genoeg brood en wijn, óók voor de knechten van de oude man.1) De Leviet biedt de oude man en zijn knechten brood en wijn aan: een teken van vrede en vriendschappelijkheid.
2) Hij maakt hiermee ook duidelijk zijn gastheer niet tot last te willen zijn.
21Hij wast de voeten met de oude man en zij eten en drinken.De voetwassing is evenals het samen eten en drinken een bekend oosters beeld van gastvrijheid.
25Hij brengt zijn bijvrouw naar buiten, als de inwoners dreigen hem te verkrachten en zijn gastheer hem beschermt door zijn eigen dochter aan te bieden.De Leviet duwt zijn eigen bijvrouw naar buiten. Vanuit ons perspectief lijkt dat liefdeloos en onbegrijpelijk. Maar wat hij hiermee duidelijk wil maken is dat hij niet wil dat de oude man zijn eigen dochter opoffert – ook al is dat conform het gastrecht. Hij acht de ander belangrijker dan zichzelf – het wezenlijke van de gastvrijheid.
26Hij verblijft bij de oude man.Er staat niet dat hij rustig geslapen heeft. Uit het feit dat hij bij de oude man kan blijven, blijkt dat hij in elk geval niets verwerpelijks heeft gedaan in de ogen van de oude man.
27Hij wil naar huis.Er staat dat hij opstond om “zijns weegs te gaan”, hij is blijkbaar niet op zoek naar zijn vrouw. Mogelijk had hij ook niet meer verwacht zijn vrouw levend terug te zien.
28Hij zegt tegen zijn bijvrouw die voor de deur op de grond ligt om op te staan.Het klinkt als een liefdeloze opmerking, maar het vers is een oosterse wijze van uitdrukken dat de persoon in kwestie is overleden: “er kwam geen antwoord”.
29Hij neemt het lichaam van haar bijvrouw mee naar huis, snijdt haar in 12 stukken en stuurt die naar elk gebied van Israël.Dit is een typische en profetische wijze om een statement te maken. Het moest gezien worden (vs.30)! De Leviet roept op tot actie.

Conclusie is wat mij betreft dat de Leviet (in positieve zin) anders is dan zijn afgedwaalde, zelfzuchtige volksgenoten. Maar wat denk jij? Wat is jouw beeld van de Leviet in Rechters 19? Is hij een bad-guy of good-guy of in between?

DEEL DIT ARTIKEL

Lees ook deze artikelen
Gastvrijheid voor de vreemdeling (deel 2)

Gastvrijheid voor de vreemdeling (deel 2)

Ruben Hadders laat zien hoe gastvrijheid eruitzag in de bijbelse cultuur en hoe de schending hiervan leidde tot een van de grootste drama’s in de geschiedenis van Israël.

Rob Bell

Wie gaat er naar de hel?

Zijn mensen allemaal onderweg naar de hel, behalve wie gelooft in Jezus Christus? Of leert de Bijbel toch at anders? En wat betekent ‘niet geloven’?

Orgaandonatie in het Jodendom

Orgaandonatie in het Jodendom

Wie geen keuze laat registreren in het Donorregister, heeft bij overlijden “geen bezwaar” tegen het afstaan van organen en weefsel. Door dit nieuwe wetsvoorstel worden alle Nederlanders gedwongen om na te denken over leven en dood én leven ná de dood. Maar hoe wordt er binnen het Jodendom eigenlijk gedacht over orgaandonatie?

>

Shopping cart

Subtotal
Shipping and discount codes are added at checkout.
Checkout
Scroll naar top